Do przydomowego kompostownika możesz wrzucać obierki warzyw i owoców, fusy, skoszoną trawę, suche liście oraz rozdrobnione resztki zdrowych roślin. Mięso, tłuszcze, odchody psów i kotów czy drewno impregnowane powinny zostać poza nim. Są też odpady, przy których liczy się ilość lub sposób przygotowania. Wyjaśniamy, jak dobierać składniki, żeby otrzymać kompost nadający się do wykorzystania w ogrodzie.
Poradnik dotyczy zwykłego kompostownika ogrodowego. Zasady dla wermikompostownika z dżdżownicami, systemu bokashi i przemysłowej instalacji przetwarzającej bioodpady mogą być inne.
Co można wrzucać do kompostownika?
Podstawą są zróżnicowane resztki roślinne. Nie wystarczy jednak zbierać wszystkiego, co ulega rozkładowi. Ważne, aby wilgotne składniki nie tworzyły zbitej masy, a suche nie wypełniały całego kompostownika bez dodatku świeżego materiału.
- Resztki warzyw i owoców: obierki, ogryzki, końcówki warzyw i niewykorzystane części roślin, po usunięciu naklejek oraz opakowań.
- Fusy z kawy i liście herbaty: wymieszane z innymi składnikami, bez kapsułek i torebek o nieznanym składzie.
- Skoszona trawa: stopniowo, po wymieszaniu z suchymi liśćmi lub innym materiałem rozluźniającym.
- Resztki zdrowych roślin: przekwitłe kwiaty, nać i pocięte łodygi.
- Suche liście, drobne gałązki i zrębki: najlepiej rozdrobnione, z drewna niemalowanego i nieimpregnowanego.
- Niewielkie ilości zwykłego papieru i tektury: bez powłok, folii, taśm oraz innych dodatków, porwane na kawałki.
- Rozkruszone skorupki jaj: jako niewielki dodatek, który rozkłada się znacznie wolniej niż miękkie resztki.
Dlaczego warto mieszać składniki zielone i brązowe?
„Zielone” to umowna nazwa materiałów bogatszych w azot, takich jak świeża trawa i resztki warzyw. „Brązowe” dostarczają więcej węgla; należą do nich suche liście, słoma i rozdrobnione części zdrewniałe. O przynależności do grupy nie decyduje sam kolor — fusy kawowe są ciemne, ale traktuje się je jako składnik zielony.
Przy kompostowniku trzymaj zapas suchych liści lub pociętej tektury. Kiedy dosypujesz wilgotne obierki albo trawę, wymieszaj je z suchym materiałem. Nie układaj grubych, szczelnych warstw jednego składnika. Zawartość powinna być wilgotna, lecz nie ociekać wodą ani zmieniać się w śliską masę.
Jeśli materiał cuchnie i jest mokry, rozluźnij go i dodaj suchych składników. Gdy jest przesuszony i prawie się nie zmienia, stopniowo go nawilżaj podczas mieszania. Dobór wsadu i prowadzenie procesu opisujemy szerzej w poradniku jak zrobić kompost i do czego go wykorzystać.
Czego nie wrzucać do zwykłego kompostownika ogrodowego?
Niektóre odpady rozłożą się biologicznie, ale w przydomowej pryzmie mogą przyciągać zwierzęta, powodować uciążliwy zapach albo wprowadzać niepożądane substancje. Dlatego pomiń mięso, ryby, kości, nabiał, oleje i tłuste potrawy. Nie wylewaj też do kompostownika zup, sosów ani solanek.
Poza kompostownikiem powinny pozostać odchody psów i kotów, zużyty żwirek, pieluchy oraz odpady higieniczne. Nie dodawaj plastiku, szkła, metalu, papieru powlekanego ani trocin z płyt meblowych. Drewno lakierowane, malowane i impregnowane również nie nadaje się na taki wsad.
Odrzuć rośliny z wyraźnymi objawami chorób, chwasty z dojrzałymi nasionami i żywe rozłogi uporczywych gatunków. Domowa pryzma nie daje pewności, że cała jej zawartość zostanie odpowiednio długo ogrzana. Sposób zagospodarowania odrzuconych odpadów sprawdź w zasadach lokalnej zbiórki; nie każdy z nich nadaje się do pojemnika BIO.
Cytrusy, cebula i resztki jedzenia
Wokół odpadów kuchennych powstało wiele kategorycznych zakazów. Warto odróżnić niewielki dodatek roślinny od regularnego wyrzucania całych posiłków.
Czy skórki pomarańczy i cytryn można kompostować?
W zwykłym kompostowniku ogrodowym niewielkie ilości skórek cytrusów mogą być częścią zróżnicowanego wsadu. Pokrój grube skórki i wymieszaj je z pozostałym materiałem. Nie zasypuj małego pojemnika dużą partią samych cytrusów. Przy hodowli dżdżownic postępuj według zaleceń dla wermikompostowania, w którym takie dodatki bywają ograniczane.
Co z cebulą, czosnkiem i zepsutymi owocami?
Obierki cebuli, resztki czosnku i przejrzałe owoce można dodawać w zwykłych domowych ilościach. Duże owoce rozdrobnij. Zwykłe pleśnienie resztek kuchennych nie oznacza automatycznie, że nie nadają się do kompostowania, ale nie jest powodem do wrzucania całych opakowań z zawartością. Odrębnie traktuj rośliny ogrodowe porażone chorobami.
Czy chleb, ryż i makaron nadają się do kompostownika?
Niewielka ilość prostych, nietłustych resztek roślinnych może się rozłożyć. W otwartym kompostowniku takie produkty łatwo jednak przyciągają gryzonie. W praktyce lepiej nie robić z niego miejsca na pieczywo i resztki obiadowe. Szczególnie unikaj potraw z mięsem, serem, tłuszczem i dużą ilością soli.
Fusy, torebki herbaty i skorupki jaj
Fusy wsypuj po rozbiciu zbitej porcji, żeby łatwiej połączyły się z resztą wsadu. Papierowy filtr bez powłok można podrzeć i dodać razem z nimi. Kapsułki usuń — samo to, że zawierają kawę, nie oznacza, że ich obudowa nadaje się do kompostowania.
Przy herbacie najprościej wysypać zaparzone liście. Torebka wyglądająca na papierową może zawierać tworzywo użyte do zgrzewania. Całą wrzucaj tylko wtedy, gdy producent potwierdza możliwość kompostowania domowego; usuń elementy nieobjęte takim oznaczeniem, na przykład zszywkę.
Skorupki jaj warto wysuszyć i rozkruszyć. Ich fragmenty mogą być widoczne długo po rozłożeniu obierek. Nie traktuj ich jako szybko działającego nawozu wapniowego ani sposobu na regulację odczynu kompostu „na oko”.
Trawa, chwasty i gałęzie z ogrodu
Po koszeniu łatwo dostarczyć więcej materiału, niż kompostownik może przyjąć bez zbicia. Trawę dodawaj porcjami i mieszaj. Jeśli stosowano na trawniku środek chwastobójczy, sprawdź jego etykietę pod kątem wykorzystania pokosu. Nie zakładaj, że każdy preparat traci znaczenie natychmiast po koszeniu.
Młode chwasty jednoroczne bez nasion mogą trafić do wsadu. Żywe kłącza perzu i rozłogi innych uciążliwych roślin potrafią jednak przetrwać łagodne warunki kompostowania. Nie dodawaj ich do zwykłej, chłodnej pryzmy.
Grubsze gałęzie rozdrobnij lub przeznacz do innego zastosowania. Same liście także kompostują się wolniej niż zróżnicowany materiał i mogą zbijać się w mokre płaty. Wygodny dostęp do mieszania i opróżniania pojemnika warto zaplanować od początku — zobacz poradnik jak zrobić kompostownik.
Czy popiół można dodawać do kompostu?
Tylko niewielkie ilości całkowicie wystudzonego popiołu z czystego, nieimpregnowanego drewna. Wymieszaj go z pozostałym materiałem, bez tworzenia osobnej grubej warstwy. Popiół podnosi odczyn i zawartość soli, dlatego regularne wysypywanie całej zawartości popielnika może pogorszyć właściwości przyszłego kompostu.
Nie dodawaj popiołu z węgla, spalonych odpadów, płyt meblowych ani drewna zabezpieczonego chemicznie. Nie traktuj również każdego popiołu z grilla jak popiołu drzewnego — znaczenie mają paliwo i dodatki. Jeśli nie znasz pochodzenia popiołu, pomiń go.
Papier i opakowania kompostowalne wymagają sprawdzenia
Zwykła, niepowlekana tektura po usunięciu taśm i etykiet może uzupełniać suche składniki. Porwij ją, zamiast wkładać całe kartony. Nie dodawaj paragonów termicznych, papieru z warstwą tworzywa, chusteczek nawilżanych ani ręczników zabrudzonych detergentami, farbą lub olejem technicznym.
Określenia „biodegradowalny” i „kompostowalny” nie oznaczają automatycznie przydatności do domowej pryzmy. Część opakowań wymaga warunków przemysłowych. Szukaj wyraźnego potwierdzenia kompostowania domowego i przestrzegaj instrukcji producenta. Przy braku takiej informacji wyjmij zawartość z worka, a worek zagospodaruj osobno.
Kompostownik nie jest odpowiednikiem pojemnika BIO. Odpady przyjmowane przez lokalną instalację mogą wymagać innych warunków przetwarzania niż te dostępne w ogrodzie.
Od właściwego wsadu do kompostu na trawnik
Usuwaj naklejki i fragmenty opakowań już przy zbieraniu resztek. Wybieranie drobnych kawałków plastiku z gotowej masy jest trudniejsze, a przesiewanie nie usuwa wszystkich zanieczyszczeń. Nie mieszaj też stale nowych odpadów z partią pozostawioną do końcowego dojrzewania.
Przed rozsypaniem sprawdź, jak rozpoznać, że kompost jest już gotowy. Sam upływ kilku miesięcy nie wystarczy. Dojrzały materiał powinien mieć odpowiednią strukturę i ziemisty zapach.
Do rozprowadzania przygotowanego kompostu na trawniku można wykorzystać rozsiewacz Werkstar NEPRI z siatkowym bębnem. Pracuj materiałem, który daje się przesiewać, i nie zasypuj źdźbeł grubą warstwą. Urządzenie służy do rozsiewania gotowego materiału, a nie do rozdrabniania świeżych odpadów. Więcej o jego zastosowaniu znajdziesz we wpisie do czego służy rozsiewacz do kompostu.
